Kosten van de (toekomstige) zorg (NRC)

Rotterdam. Door onze redacteur Wim Köhler | pagina 16 - 17


De verontwaardiging over de plannen om dure medicijnen tegen de ziekten van Pompe en Fabry niet meer te vergoeden uit de basisverzekering leverde vorige week een opmerkelijke ingezonden brief op. Er is „een voordelige aanpak mogelijk”: gentherapie. „Alle kennis en instrumenten [...] zijn voorhanden”, stond in de brief van drie Rotterdamse hoogleraren.
Hoe werkt die gentherapie dan? Wanneer kunnen de eerste patiënten worden behandeld?
Gentherapie tegen de ziekte van Pompe wordt in Rotterdam ontwikkeld, binnen een groot Europees onderzoeksproject. Canadezen werken aan gentherapie tegen Fabry.
Rotterdamse muizen met de ziekte van Pompe die gentherapie kregen „hollen binnen een maand, vrijwillig, de afstand van Rotterdam naar Parijs. In een tredmolentje in hun kooi. Muizen met Pompe halen Brussel niet.” Dat zegt hoogleraar Gerard Wagemaker van het Erasmus MC, één van de ondertekenaars van de brief. Hij is aan de telefoon vanuit het Weizmann Instituut in Israël, waar hij aan het werk is tijdens een sabbatical.
Wagemaker ontwikkelde met Europese collega’s gentherapie in bloedstamcellen. Die bloedstamcellen winnen de onderzoekers uit de jonge bloedcellen die met een beenmergpunctie uit de patiënt (of, voorlopig nog: het proefdier) zijn gehaald. Gentherapie wordt dus buiten het lichaam gegeven (zie tekening). Bij gentherapie worden cellen van de patiënt samengebracht met een op vele punten kunstmatig aangepast virus. Dat dringt de cellen van de patiënt binnen en plaatst daar het ziektecorrigerende gen tussen alle andere genen van de patiënt. Het virus is zo veranderd dat het niet meer ziek maakt en zich niet meer kan vermenigvuldigen. De veranderde bloedstamcellen gaan met een infuus terug in de patiënt. Die stamcellen delen, met het nieuwe gen, en uit die cellen groeien alle benodigde bloedcellen: bloedplaatjes, rode bloedcellen en de witte bloedcellen van het afweersysteem in al hun variëteit.
Na gentherapie op bloedstamcellen komt het eiwit in het bloed terecht. Het lichaam moet een mechanisme hebben om het eiwit op de juiste plek in het lichaam af te leveren. De eiwitten (het zijn enzymen voor de stofwisseling) die bij patiënten met de ziekten van Pompe en van Fabry ontbreken of kreupel zijn, worden van nature via het bloed getransporteerd. Dat bespoedigt het ontwikkelen van succesvolle gentherapie. Het veertigtal zeldzame erfelijke ziekten met vergelijkbare enzymdefecten als Pompe en Fabry was daardoor al vroeg kandidaat voor gentherapie.
„En de meeste ervan kunnen met de door ons ontwikkelde techniek worden behandeld”, zegt Wagemaker. Hij somt op: „Gentherapie voor de ziekten van Pompe, Fabry, Hurler en Krabbe zijn zover dat over minimaal twee jaar de eerste behandeling bij patiënten mogelijk is. In Milaan en Parijs zijn al patiëntproeven voor de nauw verwante ziekten metachromatische leukodystrofie en adrenoleukodystrofie.”
Een eerste Europees experiment gebeurt, verwacht Wagemaker, bij ernstig zieke baby’s. Dat zijn de bad risk patiënten met slechte vooruitzichten. „Het is een zeldzame ziekte. Je moet het dus samen doen. Ik denk dat we met Britten en Fransen in twee jaar tijd tien patiëntjes kunnen behandelen.”
Als die proeven slagen, kan de behandeling voor meer patiënten beschikbaar komen. Het is afwachten hoe goed gentherapie nog werkt bij patiënten met een mildere vorm van de ziekte van Pompe, die al een aantal jaren ziek zijn en verslechteren.
Wagemaker: „De vraag is ook hoe je de behandeling het best en het snelst aan alle patiënten beschikbaar kan stellen: via een bedrijf of via academische centra. Voor die eerste patiëntentrial hebben we minimaal vijf miljoen euro nodig. Als je het academisch houdt heb je overheidsgeld nodig, maar de overheidssubsidie voor onderzoek loopt schrikbarend terug. Ik denk erover om een bedrijfje op de rails te zetten.”

Basis-inkomen

'Belachelijk!' dat is, nu nog meer dan een aantal jaren geleden, de eerste reactie die mensen geven wanneer je 'een Basisinkomen voor iedereen' bepleit. Toch ben ik er al vele jaren een groot voorstander van, sterker nog: ik ben ervan overtuigd dat het zeer veel economische, sociale, en politieke problemen waarmee wij nu (en vaak al heel lang) mee kampen, op zou kunnen lossen.

Bovendien: het systeem bestaat en werkt, volgens mijn laatste informatie, ook nog eens heel goed; in Nieuw-Zeeland kennen ze namelijk zo'n systeem. Daarover een andere keer wellicht meer.

Nu eerst een interview met iemand die er ook voor is (uit NRC, 2012):

Het ‘goede leven’ in plaats van groei

Edward Skidelsky, door Alex MacNaughton gefotografeerd in de tuin van Saxon Lodge, het huis van zijn vader. De fotograaf: „Nu je het zegt, deze foto lijkt heel erg op de coverfoto van het Supertramp-album Crisis? What crisis uit 1975.”
Door onze redacteur Cees Banning | pagina 2 - 3
Het lijkt op een pleidooi uit andere tijden: we moeten minder gaan werken, minder consumeren en iedereen heeft recht op een basisinkomen. Omdat het ‘goede leven’ belangrijk is. De Britse economisch filosoof Edward Skidelsky weet dat veel mensen zullen denken dat hij op een andere planeet leeft. Maar met zijn boodschap wil hij het perspectief voor de lange termijn schetsen. „Deze recessie is een wake up call”, zegt Skidelsky.
De financiële crisis van 2008 illustreert volgens hem een institutioneel, een moreel en intellectueel falen. „Banken waren casino’s en het overheidsbeleid was eendimensionaal gericht op de heilige drie-eenheid: groei, groei, groei. En wat heeft het ons gebracht?” Skidelsky neemt de tijd om zelf het antwoord te geven. „De armen werden armen, de rijken werden rijker. En we bevinden ons in een crisis waarvan het einde nog niet in zicht is.”
De les van de huidige recessie? Never waste a good crisis, citeert Skidelsky de Amerikaanse Nobelprijswinnaar Milton Friedman. „Economie moet weer een morele wetenschap worden”, zegt Skidelsky. „Politici moeten het ‘goede leven’ als basis voor het beleid, niet economische groei.”
Edward Skidelsky schreef samen met zijn vader Robert Skidelsky How Much is Enough. The Love of Money, and the Case for the Good Life. De eerste druk verscheen dit jaar en het boek is in 16 talen vertaald, waaronder het Chinees, Portugees, Japans, Duits, Servisch, Turks – begin volgend jaar verschijnt een Nederlandse vertaling.
Het boek leidt tot heftige reacties. Rechtse opiniemakers vinden het pleidooi voor het goede leven „utopisch gezwam”, hun linkse opponenten spreken van een „lonkend perspectief”. De aartsbisschop van Canterbury Rowan Williams gebruikt het boek tijdens zijn diensten om te waarschuwen voor de excessen van het hedendaagse kapitalisme – „de giftige hebzucht” en „de roofbouw op grondstoffen”.
Edward Skidelsky logeert in het huis van zijn ouders – Saxon Lodge, een gerestaureerd huis uit de 18de eeuw in Seaford, aan de zuidkust van Engeland. Vanuit de tuin is de zee te zien en te ruiken, meeuwen cirkelen om het woonhuis van zijn ouders. Skidelsky doceert aan de University of Exeter, zo’n 250 kilometer ten westen van Seaford. „Het is traditie om hier Kerst te vieren”, vertelt Skidelsky.
How Much is Enough is geïnspireerd op een essay van John Maynard Keynes – niet verwonderlijk gezien de preoccupatie van Robert Skidelsky voor de Engelse econoom. De emeritus-hoogleraar schreef in drie kloeke delen een uitputtende biografie van Keynes (1883-1946). Vader en zoon zijn fan van Keynes, maar sceptisch over de Keynesiaanse politiek. „Die bestaat eigenlijk niet”, vindt Edward. „Iedereen moddert maar wat aan met verwijzing naar Keynes.” Uit het blote hoofd citeert hij een van de beroemdste passages uit Keynes’ General Theory: „‘Mensen uit de praktijk die denken dat ze onafhankelijk van welke intellectuele invloed dan ook zijn, zijn normaal gesproken slechts slaven van een of andere dode econoom.’ En soms is dat Keynes.”
Economie is volgens Skidelsky een technische wetenschap geworden – als een beleidsopvatting niet in een model past, klopt het niet. „Economie zou ethische doelen moeten nastreven, en dat is de reden waarom Keynes ons zo aanspreekt.”
In 1930 schreef ‘de grote meester’ een essay, Economic Possibilities for our Grandchildren. Keynes voorspelde dat in honderd jaar het inkomen per hoofd van de bevolking gestaag zou groeien. In 2030 zou niemand meer dan drie uur per dag hoeven te werken om te voorzien in zijn levensbehoeften. Machines nemen het werk over. Het ‘economisch probleem’ is opgelost en de mens kan zich overgeven aan het ‘goede leven’. Leisure is niet niets doen, maar het gaat om zelfontplooiing, zorg voor naasten, en andere zaken die de kwaliteit van het leven bevorderen.
Wat betreft de voorspelling van de inkomensgroei was Keynes „redelijk adequaat”, zegt Skidelsky, maar wat betreft de werkweek zit hij er volledig naast. „Keynes hield rekening met een werkweek van 20 uur in 2010, terwijl die in Westerse landen gemiddeld rond de 40 uur lag.”
Waar ging het mis?
„Keynes dacht in kwantiteiten. Je kunt maar een beperkte hoeveelheid voedsel eten, je kunt maar een paar schoenen dragen, je kunt maar in één huis wonen. Mensen kunnen verzadigd raken. Keynes had geen oog voor de continue verbetering van producten, die een stimulans is voor een steeds stijgende consumptie. Je ziet het aan een product als de iPad. Steeds wordt het apparaat verbeterd, en dat creëert steeds een nieuwe vraag. Je moet dus werken, een inkomen genereren, om steeds aan de vraag te kunnen voldoen.
„Keynes onderschatte ook de rat race – hebben we veel, willen we nog meer. Behoeften zijn relatief, niet absoluut. Het gras is bij de buurman altijd groener. Hoe rijker we worden, des te meer we onze relatieve armoede ervaren.
„En Keynes had geen oog voor het effect van reclame. Reclame creëert behoefte. Door reclame is het ‘goede leven’ gelijk aan consumeren. Je moet hard werken om te consumeren. Hard werken is stoer. De kunst om jezelf te vermaken in je vrije tijd is – ik chargeer – verdwenen.”
Uw boek zou beter zijn ontvangen als de westerse wereld zich niet in een recessie bevond.
„Dat is waar, maar wij willen een langetermijnperspectief schetsen. De crisis illustreert het failliet van het systeem. De afgelopen twintig jaar is de inkomensongelijkheid in de westerse wereld sterk gegroeid – en obsceen. We leven in een overspannen maatschappij. We putten onze natuurlijke hulpbronnen uit. We moeten onze levensstijl aanpassen.”
In uw boek noemt u de uitputting van natuurlijke grondstoffen niet als argument voor een gematigde groei.
„Dat hebben we bewust gedaan. Technologische innovaties leidt tot een ander, efficiënter gebruik van grondstoffen. We kiezen voor een morele invalshoek als motivatie voor ons pleidooi, niet voor een ‘grenzen aan de groei’ benadering.”
Voor de korte termijn is economische groei gewenst om uit de misère te komen?
„We moeten uit de huidige economische crisis groeien. Maar groei is niet meer dan een medicijn – Prozac, om de patiënt weer even op de been te helpen. Daarna wordt het tijd om de wereld van het geld fundamenteel aan te passen aan de reële wereld. Winst moet weer een middel worden, niet een doel. Economische groei is niet het belangrijkste.”
Wat is de rol van de staat?
„De staat moet de condities creëren voor een goed leven. Als, met een verwijzing naar Keynes, individuen bij het najagen van het eigenbelang tegelijkertijd het algemeen belang zouden dienen, dan kan de politicus naar huis. Zo is het niet, en elk tijdperk moet zijn eigen agenda opstellen. Die zou nu moeten zijn: het goede leven.”
En dat betekent concreet?
„De staat moet inzetten op volledige werkgelegenheid. Niet een 40-urige werkweek, maar geleidelijk het aantal uren terugbrengen. En de staat moet de burgers voorzien van een basisinkomen, waardoor de keuze tussen werken en niet-werken makkelijker kan worden gemaakt.”
Dat klinkt als een ego uit het verleden. Thomas Moore pleitte in 1517 al voor zo’n inkomen. In de jaren zeventig zag ‘links’ in Nederland het als een middel voor de herverdeling van de arbeidstijd. ‘Rechts’ zag het als een middel om mensen te prikkelen de handen uit de mouwen steken.
„Wij grijpen terug naar oude ideeën, want door het beleid van Ronald Reagan in de Verenigde Staten en Margaret Thatcher in Groot-Brittannië en hun heilig geloof in de werking van het vrije marktmechanisme zijn we ver teruggeworpen in het denken.”
Een basisinkomen voor iedereen, hoe wilt u dat financieren?
„We hebben voor Groot-Brittannië een berekening gemaakt waarbij mensen een inkomen van 5.000 pond (6.200 euro, red.) krijgen. Dit kan gefinancierd worden door een belasting te heffen op financiële transacties, de Tobintaks.”
En hoe wilt u de consumptie beteugelen?
„De overheid zou de druk op consumeren kunnen verminderen door advertenties aan banden te leggen. En de burgers erop wijzen wat de gevolgen zijn van hun ongeremde consumptie voor bijvoorbeeld hun eigen gezondheid en het milieu.”
„En we pleiten voor een verschuiving van de belastingheffing van arbeid naar consumptie. Denk daarbij bijvoorbeeld aan een progressieve consumptiebelasting die kan oplopen tot 75 procent.”
How Much is Enough is geschreven voor de rijke geïndustrialiseerde wereld.
„Het gaat om de keuzes die een land maakt. Steeds meer werken, of genieten van het goede leven. Landen als China streven naar een levensstandaard die wij al hebben. Wij moeten niet de concurrentie met China aangaan, want op veel terreinen kunnen ze goedkoper produceren. Het Westen moet zijn eigen unieke eigenschappen verder ontwikkelen. Een groter deel van het wereldinkomen zal in de opkomende landen worden verdiend, maar dat betekent niet dat wij in het Westen geen andere keus kunnen maken hoe we met die welvaart omgaan en ons leven indelen.”
En wanneer zal de Partij voor het Goede Leven worden opgericht?
„Onze voorstellen zijn politiek erg aantrekkelijk. Vraag je aan mensen in wat voor samenleving ze zouden willen leven dan kiezen ze voor een samenleving waar mensen minder werken, harmonieus met elkaar omgaan en een eerlijke inkomensverdeling. Maar het is niet een keuze die mensen individueel kunnen maken. Het is een besluit op politiek niveau en een besluit dat door de komende generaties genomen zal worden.”
Het onderwijs gaat daarbij dus een belangrijke rol spelen?
„Zeker. Nu is het onderwijs te veel gericht op geld verdienen en carrière maken. Maar er is meer in het leven. Hoe ga je om met vrije tijd? Wat kun je betekenen voor de samenleving? Genoeg is genoeg. We moeten de tredmolen van de ongebreidelde consumptiedrift stoppen.”

Economisch filosoof

Edward Skidelsky (1973) doceert filosofie aan de University of Exeter. Hij studeerde filosofie en theologie aan de University of Oxford. Hij is de zoon van Robert Skidelsky (1939). Oud-hoogleraar aan de University of Warwick, eerst in Internationele Betrekkingen, later in Politieke Economie. Sinds 1991 is Robert Skidelsky lid van het Britse Hogerhuis.

De Kosten van de Zorg...

Ik vraag me weleens af: al die horror verhalen over stijgende zorgkosten, zijn die wel terecht? Zou het niet zo kunnen zijn dat, juist door de snelle technologische ontwikkelingen in de medische wetenschap, in de toekomst de kosten van de zorg gaan dalen (zelfs onder de demografische tendens van vergrijzing)? Zaken die nog niet zolang geleden zware operaties en (vele) dagen liggen in het ziekenhuis vergden, worden nu al uitgevoerd onder plaatselijke verdoving in de polikliniek, uren later loop je zelf weer het ziekenhuis uit, en herstellen doe je thuis. Ik heb persoonlijk tenminste die ervaring al aan den lijve ondervonden: i.p.v. de tien dagen ziekenhuis die ik voor de eerste operatie zoet was (met grote gevolgen en beperkt succes), was ik voor een min of meer vergelijkbare operatie 20 jaar later, slechts enkele uren onder dak bij het ziekenhuis (zonder zware gevolgen, met veel succes, en een periode van thuis herstellen zonder veel zware mantelzorg. Natuurlijk is die ervaring niet maatgevend, maar iedereen kent dit soort voorbeelden, Daarnaast zijn er ontwikkelingen in diagnostiek; bijvoorbeeld bloedonderzoek dat binnenkort op een chip gedaan kan worden met 1 druppeltje bloed, en snel (dus goedkoop) i.p.v. met vele buizen bloed en langdurig laboratoriumonderzoek (dus duur). Het is maar een gedachte, maar waarom zou het zich niet zo gaan ontwikkelen?

Dan is er nog dat andere pad van besparen op de zorgkosten: efficiency, doelmatigheid vergroten, en corruptie verminderen. Youp van 't Hek bespreekt de recente 'affaire' in NRC..:

Oorsmeergate

| pagina 32

Meer dan duizend euro rekende een Zeeuwse dokter voor het uitlepelen van een likje oorsmeer en de verzekering betaalde het probleemloos. Grappig? Heel grappig.
Die dokter skiet op dit moment van een Zwitserse alp en als hij zijn ogen heel even dichtdoet ziet hij een bruine piste. Een oorsmeerbruine piste waar hij joelend met zijn gezin vanaf roetsjt. Hij denkt ook nog even aan zijn collega de radioloog die jaarlijks duizenden volstrekt overbodige röntgenfotootjes schiet en met een half oog bekijkt. Hij belt vanaf het zonovergoten terras van een lunchtent met een bevriende fysiotherapeut die wekelijks tientallen luie, ongetrainde lijven staat te kneden en hij sms’t met de oh zo kundige psychotherapeut, die moe en murw naar het oeverloze echtscheidingsgekakel van eenzame aandachtsorgels moet luisteren. En dat doen deze medici allemaal om te kunnen hockeyen en golfen.
Gezondheidszorg. De apotheker weet ondertussen hoeveel pillen er wel verkocht en niet geslikt worden, zoals de ziekenhuisdirectie weet hoeveel mensen eigenlijk overbodig in hun bedden liggen. De gezondheidszorg. Duizenden consultants geven adviezen tegen een uurtarief waar Wesley Sneijder jaloers op is. Adviezen aan interim-managers die ook van hun santé niet afweten en die belangrijke seminars voor medisch specialisten organiseren op Bali. Seminars die grotendeels betaald worden door de farmaceuten en waar ik als cabaretier een paar mopjes mag komen tappen omdat de boog niet de hele dag gespannen kan zijn. Ik mag de dames en heren gerust op de hak nemen. Graag zelfs. Hou ons de lachspiegel maar voor. De conclusie van het congresje moet zijn dat fouten zoals die bij Jansen Steur zijn gemaakt in de toekomst voorkomen moeten worden. Die conclusie ligt voor aanvang van het congres al vast. Dat weten de consultants, de medisch specialisten, de interim-managers, de farmaceuten, de cabaretier en ook de paar hoge ambtenaren van het ministerie die meegereisd zijn. Iedereen is na afloop van het congresje blij dat alle neuzen weer dezelfde kant op staan. En iedereen was ook tevreden over de golfbaan met 18 holes op Bali. Die gaf een heerlijk stukje ontspanning. Op het congresje is het woord crisis een kleine twaalfhonderd keer gevallen. Een deskundige van de verzekering waarschuwt dat men er rekening mee moet houden dat een lepeltje oorsmeer in de toekomst nog maar driehonderd euro zal opbrengen. De dokters kennen de truc dat je er dan gewoon twee extra handelingen bij verzint. Uiteraard zwijgen ze hier over. Ze zijn niet gek! Een wattentip kost nog geen eurocent.
Naast het luxueuze Balinese hotel waarin de medisch specialisten congresseren is een sloppenwijk. Daarin staat een wattentipfabriek waar duizenden kinderen voor twee dollar per week plukjes watten op plastic stokjes draaien. Een van de artsen vertelt later thuis dat al die arme Balinese kinderen veel gelukkiger kijken dan die verwende krengen bij hem op de hockeyclub, waar bij jeugdfeesten professionele bokito’s moeten worden ingehuurd omdat de kakkerskinderen elkaar anders op Turnhoutse wijze afslachten. Of is het op Eindhovense wijze?
De interim-managers, de consultants, de medisch-specialisten, de pillenboeren, de verzekeraars, de ambtenaren en de cabaretier nemen hartelijk afscheid van elkaar op Schiphol, waar het ondanks de crisis loeidruk en overvol is. Het congres viel expres niet in een weekend omdat er dan gegolft moet worden. En gehockeyd natuurlijk.
„Stil zitten als je geschoren wordt”, lacht de radioloog naar de Zeeuwse KNO-arts, die blij is dat hij weer thuis is.
Op de terugweg in de trein lezen ze allemaal de verklaring van de directie van de Rabobank dat ze daar al die jaren echt niks geweten hebben van het dopinggebruik van de wielrenners. Ook nooit iets vermoed? Echt niet? Echt niet! Anders hadden ze wel ingegrepen.
En ze denken nog een keer aan de cabaretier, die de vrome kardinaal Simonis citeerde. De oude kardinaal die live op de televisie over het massale kindermisbruik van zijn priesters zei: „Wir haben es nicht gewusst! Dat zei hij met een geile glimlach die toen een hele prettige erectie verraadde.

NRC Achterpagina pagina 32, 26 januari 2013

Uit de Volkskrant19 jan 2013:

Zorgautoriteit onderzoekt hoge declaraties na 'oorsmeer-gate'

Door: Wilco Dekker − 19/01/13, 06:30

De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) doet onderzoek naar te hoge declaraties van artsen en ziekenhuizen. Daarbij worden bijvoorbeeld hoge rekeningen ingediend bij de zorgverzekeraar voor relatief simpele behandelingen. De toezichthouder op de zorgsector krijgt signalen dat dit geregeld gebeurt.

Dat meldt de NZa in reactie op een geval in het ZorgSaam-ziekenhuis in Terneuzen, waar voor een paar minuten oorsmeer verwijderen door een KNO-arts 1066,73 euro in rekening werd gebracht. Een jaar eerder kostte dezelfde behandeling in het zelfde ziekenhuis nog 110 euro. De patiënt raakte het eigen risico kwijt en vroeg bij de zorgverzekeraar Achmea de nota op. Daaruit bleek dat dat de zogeheten DBC-code was gebruikt voor 'een microscopisch oortoilet' en het verwijderen van poliepen'. Volgens de patiënt is alleen wat oorsmeer verwijderd. Hij diende een klacht in bij de Ombudsman Zorgverzekeringen en bij de Volkskrant-rubriek Op=Op.

Upcoden
De NZa kreeg in 2011 meer signalen van dat zogeheten 'upcoden': een hogere rekening sturen dan noodzakelijk. Dat gold naast oorsmeer ook voor behandelingen voor bloedneuzen en tekenbeten. De toezichthouder vroeg de ziekenhuizen daarom in brief voor die ingrepen het veel goedkopere DBC-code voor een consult in rekening te brengen. Dan krijgt de arts 12 euro in plaats van 162 euro. Het ziekenhuis kan dan 'slechts' 205 euro in rekening, in plaats van de 850 euro die nu werd gedeclareerd bij Achmea. Het ZorgSaam-ziekenhuis liet vrijdag weten alsnog dat lage tarief te gaan hanteren. De patiënt krijgt het te veel betaalde bedrag terug, met daarbij excuses van het ziekenhuis.

De NZa gaat door het met onderzoek, omdat er nog steeds signalen binnenkomen van te hoge medische declaraties, en niet alleen voor simpele ingrepen. Dat 'upcoden' drijft de toch al stijgende zorgkosten verder op. Half december werd al bekend dat de toezichthouder onderzoek doet bij het VU Medisch Centrum in Amsterdam, na aanwijzingen dat het ziekenhuis mogelijk foutieve of onterechte declaraties heeft verstuurd. Ook gevallen als die van de oorsmeerrekening bij het ZorgSaam-ziekenhuis zullen worden bekeken. 

Oorsmeergate (2); Op = op

19-1-2013 | de Volkskrant
Massaal reageerde u op het verhaal van Jan Adriaans in Op=Op van twee weken geleden. Hij trok aan de bel omdat een paar minuten oorsmeer verwijderen door een KNO-arts in het ZorgSaam Ziekenhuis in Terneuzen een rekening opleverde van 1.066,73 euro. Een absurd hoge nota, want een jaar eerder, in 2010, kostte dezelfde behandeling bij hetzelfde ziekenhuis nog 110,84 euro. Toch werd de rekening gewoon vergoed door zorgverzekeraar Achmea. Die was er niet bij in het ziekenhuis en noteerde alleen de zogeheten DBC-code: microscopisch oortoilet en poliepen verwijderen.

Zo kostte een beetje oorsmeer de samenleving ruim duizend euro, wat een geheel nieuwe blik geeft op de snel stijgende zorgkosten. Waarom niet gewoon naar de huisarts?

Allereerst wilde u vooral weten waarom Adriaans niet gewoon naar de huisarts ging voor zijn probleempje. Ik doe het voor 8,67 euro, schreef Pieter van Stempvoort, een van de huisartsen die reageerde op ’oorsmeergate’.

Vroeger deed de huisarts het ook, meldt Adriaans, maar er kwamen irritaties waardoor het probleem steeds frequenter voorkwam. Het bezoek aan de KNO-arts had dus een medische reden.

En nog iets: het is eigenlijk mevrouw Adriaans. Maar ze heeft haar man gevraagd werk te maken van de zaak. Want ze is, net als haar echtgenoot, ’best nijdig’, vooral omdat het ziekenhuis blijft volhouden dat in die paar minuten een microscopisch oortoilet is gemaakt en poliepen zijn verwijderd. ’Ik weet niet wat een oortoilet is’, zegt Adriaans. ’Maar poliepen zijn zeker niet verwijderd.’

Duur? Het ging om allebei de oren!

Verder kreeg Op=Op van u diverse soortgelijke ervaringen. Nico Brand uit Geldermalsen bijvoorbeeld zag op het vergoedingenoverzicht van zijn verzekeraar VGZ dat het ziekenhuis in Utrecht 951,94 euro had gerekend voor een gesprek met de arts en oorsmeer verwijderen, samen hooguit 20 minuten. Het kostte hem, net als mevrouw Adriaans, het restant van zijn eigen risico. De Op=Op-lezer overweegt nu alsnog naar de Ombudsman Zorgverzekeringen te stappen, waar de klacht van het echtpaar Adriaans al ligt.

Jikke Visser uit Nieuw Vennep moest jaren geleden al eens duizend gulden betalen. Alles was dubbel in rekening gebracht, bleek toen ze het na veel moeite had uitgezocht. ’Maar het ging ook om twee oren’, verklaarde het ziekenhuis toen.

De Nederlandse Zorgautoriteit kent (NZa) kent de verhalen. Er wordt vaker geklaagd over torenhoge rekeningen. Voor oorsmeer, maar ook voor het behandelen van een adertje na een bloedneus en voor het behandelen van een tekenbeet. De NZa vroeg ziekenhuizen en zorgverzekeraars daarop in een brief zulke simpele behandelingen als consult te rekenen en ze niet te voorzien van een veel duurdere DBC-code. ’Upcoding’, heet dat in jargon.

Aan ZorgSaam was die oproep blijkbaar niet besteed, want in plaats van het consulttarief van 110,84 euro werd bij mevrouw Adriaans dus 1.066,73 gerekend.

Maar zie: het ziekenhuis in Terneuzen meldde vrijdagmiddag aan Op=Op alsnog dat lagere tarief te gaan rekenen, na de zaak nog eens bekeken te hebben. Mevrouw Adriaans krijgt het teveel betaalde geld terug, en excuses.

Dure rekening krijgt nog een staartje...

Is de kous daarmee af? Niet helemaal. Zorgverzekeraar Achmea, die de rekening vergoedde, wil nog steeds weten wat er is gebeurd. Verder doet de Zorgautoriteit een groot onderzoek naar ’upcoding’ . Ook de Ombudsman Zorgverzekeringen kijkt nog naar ’oorsmeergate’, door de klacht van Adriaans. Op=Op houdt u op de hoogte.

Bijdragen Wilco Dekker Ook een onbegrijpelijke rekening? Mail naar op=op@volkskrant.nl Ooronderzoek door een huisarts.Foto ANP

De Stembreker

Niet voor het eerst maak ik het mee dat ik ooit een idee ontwikkelde, dat weinigen er iets in zagen, en dat het jaren later terugkomt in iets gewijzigde vorm, gepresenteerd door iemand die het echt niet van mij heeft. En, dat het dan een nieuw fenomeen wordt!

Mijn idee van 1.000.000 mensen moet genoeg zijn de politiek te veranderen, is bij de Verkiezingen voor de Tweede Kamer (2012) in een nieuw jasje op the scene uitgebarsten, Sieward van Lienden bedacht met zijn Grote 500 (later 1000) eerst een vorm die via lid worden van verschillende partijen invloed moest uitoefenen (mocht vroeger bij de meeste partijen niet eens!), maar met 'De Stembreker' komt hij zelfs nog veel dichter bij mijn oorspronkelijke idee...

Benieuwd wat er uiteindelijk van terecht gekomen blijkt te zijn...

Antwoord van Anadalusies Dorp Marinaleda op de Crisis

En met minder dan 1M kan er ook een heleboel..! In Andalucia wordt al 30 jaar gewerkt aan een nieuw socialistisch Utopia. Waar ligt Marinaleda (Google Maps).

Waarom links geen vuist kan maken (RD, 17-feb-2012)

Zoals (bij lezers) bekend, op deze weblog bepleit ik 'Linkse Samenwerking', iets wat we in Nederland nauwelijks (misschien wel nooit) gezien hebben. Waarom niet? Dat is het ongelofelijke: iedere keer weer zien waartoe 'rechts' in staat is, en toch is de angst om samen te werken onder 'Links' blijkbaar groter dan die om te moeten samenwerken met andere linkse partijen; een, als je het mij vraagt BELACHELIJKE angst! Iedere PvdA'er die te maken heeft gehad met een coalitie CDA/PvdA die zou toch moeten weten wat er dan gebeurt?!? Iedere PvdA'er, D66'er en GL'er weet toch waar de VVD voor staat als ze niet ingetoomd wordt door andere partijen!?! Zou samenwerking binnen Links nu echt zoveel vervelender kunnen zijn, zoveel verkeerd uit kunnen pakken dat je daar bang voor zou moeten zijn? Spekman en Cohen hebben het nu geformuleerd: de vijand? Dat is het kabinet dat er nu zit (Flutte-1, AD)! Daar hebben ze helemaal gelijk in! En Pechtold en Sap mogen dan nog geen ervaring hebben in het samenwerken met CDA, maar het zijn geen domme mensen; dan zouden ze toch moeten zien wat voor een partij dat is? Pechtold loopt lang genoeg mee om te weten wat er gebeurt als D66, als kleinere partner, met (oa.) de VVD gaat regeren; D66 wordt dan tot de wortel terug gesnoeid bij volgende verkiezingen! Dus wat houdt ze tegen? Roemer maakt van zijn hart ook geen moordkuil: "hij is voor Linkse samenwerking!" Hieronder een artikel uit het Reformatorisch Dagblad. Ik ben het er geheel mee eens, op een punt na: ik denk dat er, bij echte eendrachtige samenwerking, waarbij eigenheid van de partijen en in principe handhaven van eigen programma's, er wel degelijk perspectief is op het binnenhalen van die laatste zetels die Links aan een meerderheid zouden moeten helpen. De voorkeur voor Rechts bij een kleine meerderheid van de kiezers zou best eens reëel kunnen zijn en redelijk vast verankerd; maar kleine verschuivingen van het rechtse blok naar links zijn m.i. zeker mogelijk. En als het nu niet het geval is, met zo'n rabiate club aan de macht, met een CDA dat door en door verrot is, en met een PVV die begint af te kalven en wellicht op instorten staat, ja dan mag je aan de toekomst gaan twijfelen...het is 'nu of nooit!'. Waarom links geen vuist kan maken (Reformatorisch Dagblad, 17-feb-2012, door Addy de Jong)

De (Linkse) Oppositieleiders (zonder CU) Je zou zeggen: het bestrijden van deze regering is voor de linkse partijen een eitje. Om te beginnen heb je te maken met het conservatiefste kabinet sinds de Tweede Wereldoorlog. Je kunt er dus zonder scrupules op inhakken. In de tweede plaats ziet dit kabinet zich geplaatst voor een enorme bezuinigingstaak, waardoor het Malieveld af en toe volstroomt. Die mensen heb je dus achter je. In de derde plaats heeft dit kabinet in de Tweede Kamer een krappe en in de Eerste Kamer helemaal geen meerderheid. Je hoeft er dus maar tegen te blazen en het valt om. Als dat geen perspectieven biedt! Het is, zou je zeggen, een féést voor de linkse oppositie. Geef ze van katoen, jongens! Proletariërs aller linkse partijen, verenigt u! Maar juist dát, een eenparig onder vuur nemen van het kabinet, ontbreekt. Ja, zo af en toe roept er eens iemand iets. In de PvdA, de SP of GroenLinks. „We moeten meer samenwerken, jongens.” En soms wordt er een gezamenlijk pamflet gepresenteerd. Waarvan vervolgens nooit meer iets vernomen wordt. Maar met een effectieve linkse samenwerking vlot het totaal niet. Waarom en waardoor eigenlijk niet? Minimaal drie factoren spelen een rol. 1. Ideologische strijd. De linkse partijen zijn qua koers en denkbeelden hopeloos verdeeld. Aan de ene kant staan GroenLinks en D66 (die zichzelf overigens een middenpartij noemt). Ze gaan er prat op dat ze hervormingsgezinde partijen zijn en de arbeidsmarkt willen vernieuwen. Ze zijn grosso modo libertair denkend en staan positief tegenover Europese eenwording en de multiculturele samenleving. Aan de andere kant staat de SP, die volgens de andere twee behoudzuchtig en star is, eenzijdig redeneert vanuit werknemersbelangen en die sceptisch staat tegenover Europa. Deze twee uitersten willen zo min mogelijk met elkaar geassocieerd worden. En daar tussenin staat dan de PvdA, een partij die, zeker onder Cohen, de grootste moeite heeft om te kiezen tussen de twee alternatieven. 2. Leiderschapsprobleem Links heeft momenteel een groot probleem met leiderschap. De SP mag dan, na de onfortuinlijke periode onder Kant, onder Roemer de weg naar boven hebben teruggevonden, bij GroenLinks en de PvdA is het op het punt van leiderschap nog kommer en kwel. Zeg ”Sap”, en je zegt tevens ”Kunduz”, ”stekkerdoos” en ”plaatsvervangende schaamte”. Zeg Cohen, en behalve ”moedig voortploeteren” borrelen ook de woorden ”aarzelen” en ”gebrek aan visie” automatisch bij je op. Voor linkse samenwerking zijn krachtige leiders nodig die precies weten wat ze willen en die juist daardoor over hun eigen schaduw heen durven springen. 3. Groeigrens Links heeft bovendien het probleem dat de groeimogelijkheden beperkt zijn. De politicoloog Daalder heeft ooit gewezen op de wetmatigheid dat, hoe groot electorale verschuivingen in Nederland soms ook zijn, de krachtsverhouding tussen het linker- en het rechterblok altijd nagenoeg gelijk blijft: rechts net iets groter dan links. Dat betekent dat partijen zoals PvdA, GL en SP alleen maar kunnen groeien als ze bij elkaar kiezers wegkapen; een activiteit waarmee ze dan ook gewoonlijk druk doende zijn. Maar zelfs al zouden alle genoemde belemmeringen worden opgeheven en al zou links zich in de Kamer vanaf nu hecht aaneensluiten, dan nog zou het uiterst moeilijk zijn om de regeringscoalitie werkelijk te beschadigen. Over oppositie voeren wordt gauw te makkelijk gedacht. In de dagelijkse Haagse werkelijkheid is het echter het moeilijkste vak dat er bestaat. Per definitie is de oppositie namelijk in de minderheid. Dat is zelfs in de huidige gedoogconstructie nog het geval. Dat betekent dat je als gezamenlijke oppositie alleen iets kunt bereiken als je een van de coalitiepartners meekrijgt en dus verdeeldheid weet te zaaien in het coalitiekamp. Dat is uitmate lastig. Zelfs het allereerste stapje, een debat initiëren over een precair onderwerp, wordt de oppositie vaak niet gegund. En hoe kun je dan een vuist maken? Daarom rest links momenteel weinig anders dan lijdzaam afwachten tot de huidige coalitie wellicht spontaan uiteenvalt. Maar daar ziet het op dit moment bepaald nog niet naar uit.

Bolkenstein is het zelfs met mij eens! 1 Miljoen is genoeg... (DePers 12 okt 2011)

Als (fucking) Bolkenstein het met je (als linkse jongen) eens is en dat van de daken tettert, dan moet je idee wel erg goed zijn... Dit blijkt het geval; "Meer dan 1 Miljoen verdienen? Onzin!" Hij vindt zichzelf ook een gematigd mens, nou ja; misschien in vergelijking met zijn eigen (voormalige) pupillen Hischi Ali en Wilders misschien(!?), maar dat terzijde. I.i.g. lijkt de tijd rijp voor mijn idee "1 miljoen is genoeg voor iedereen! Het interview:

Ik ben een gematigd mens Als Nederland ooit één intellectueel in de politiek had, bent u dat. Tekst Peter Wierenga Foto Klaas Jan van der Weij #Intellectuelen Frits Bolkestein neemt een paar eeuwen ideologische politiek op de korrel. En voelt sympathie voor de SP: ‘De beloningen zijn uit de hand gelopen.’ ‘P ‘Port in een sherryglas, ik hoop dat u me dat niet kwalijk neemt.’ Frits Bolkestein serveert de interviewer zelf, in zijn werkkamer aan de Amstel. Achtenzeventig jaar is de oud-politicus, die wat breekbaarder oogt, maar nog dagelijks het half uur naar zijn werk wandelt. ‘En als ik tijd heb, zoals eergisteren, dan zwem ik dertig baantjes.’ Onlangs verscheen zijn magnum opus De Intellectuele Verleiding, over de ‘kwalijke invloed’ van intellectuelen’op de politiek. Bolkestein begint in de achttiende eeuw, bij de drie stromingen classicisme, Romantiek en Verlichting, om van daaruit het ontstaan van nationaal-socialisme, fascisme en communisme te verklaren. Maar ook de Europese Unie, ontwikkelingshulp, multiculturalisme, ze krijgen er allemaal van langs. Hij werkt al aan een verbeterde versie, mede om de kritiek te pareren dat hij sommige denkers slordig aanhaalt. ‘Ik neem alle kritiek serieus.’ Als Nederland ooit één intellectueel in de politiek had, bent u dat. (Lacht:) ‘Ik heb het altijd ontkend, maar wat is een intellectueel hè. Daar begint mijn boek mee, met een definitie. En dat betekent dat alle leden van de Tweede Kamer en alle journalisten ook intellectuelen zijn, want die zijn allemaal geïnteresseerd in abstracte ideeën. Dát is het kenmerk.’ Waar zit die schadelijke invloed dan in? ‘Het kernwoord is ervaring. De hoofdstelling van mijn boek is dat als publieke intellectuelen – een anglicisme, maar u begrijpt wat ik bedoel – een goede mening willen verkondigen, dan moet die gebaseerd zijn op ervaring. Als je denkt aan de multiculturele samenleving, die was natuurlijk behept met allerlei vooropgezette ideeën die in de praktijk niet bleken te werken.’ Zoals integratie met behoud van eigen identeit? ‘Bijvoorbeeld.’ Wat u daarover zei, was achteraf helemaal niet zo extreem. U waarschuwde voor botsingen met de principes van de rechtsstaat, zoals de gelijkheid van man en vrouw... ‘Ja, waar ging al die heisa over zou iedereen zich nu afvragen.’ Is die kwalijke invloed van intellectuelen dus verminderd? ‘Dat denk ik wel. Die eis van ervaring wordt nu veel klemmender gevoeld dan vroeger. De mens is goed, dat was de hoofdstelling van de Nederlandse politiek in de jaren zeventig en tachtig. Nou, daar zijn we toch echt wel van teruggekomen. De huidige politiek is veel minder ideologisch dan twintig, dertig jaar geleden. Dat zie je niet alleen bij mijn partij, maar ook bij de PvdA en de SP. Men heeft meer aandacht gekregen voor de realiteit.’ U noemt zelfs de SP. ‘Ik vind dat Roemer het goed doet. Hij neemt mensen voor zich in en hij heeft het over duidelijke problemen. Als ik links was, als ik socialist was, stemde ik niet op Cohen maar op Roemer. Al vind ik dat hij de verkeerde oplossingen heeft.’ Wat vindt u dan zo’n reëel probleem waar de SP terecht op wijst. De bonuscultuur? ‘Daar ga ik een heel eind met ze mee. Ik vind dat in de publieke en semipublieke sector, maar zeker ook bij ondernemingen, de beloningsstructuur uit de hand is gelopen.’ Waar komt dat door? ‘Ik denk doordat wij over de grenzen kijken en vooral naar Amerika, al geloof ik dat ook daar de verhoudingen veel extremer zijn dan vroeger. Dat waait dan over. En ik vind dat vakbondsbestuurders en mensen als Roemer echt wel gelijk hebben als ze wijzen op die extreme verschillen. Ik ben een gematigd mens en ik geloof in gematigde verhoudingen, mensen die meer dan een miljoen euro per jaar verdienen, dat vind ik onzin.’ Dus bonussen verbieden? ‘Nee. Je moet ook niet alle problemen met wetgeving te lijf gaan. Neem nu die kwestie van die jongen die in Alphen aan den Rijn mensen doodschoot. Dat heeft ie gedaan terwijl hij geestelijk in de war was. Hij had natuurlijk nooit een vergunning mogen krijgen van de politie. Daar wordt nu een heel beleid op gebaseerd!’ Hier tussen de boekenkasten moge blijken: Bolkestein is een liefhebber van de aurea mediocritas (‘gulden middenweg’) van het classicisme. En van de Schotse Verlichting. In het verlengde van de ‘grote econoom’ Adam Smith stelt hij dat politiek meer gebaseerd moet zijn op verlicht eigenbelang. Weg met dat van het christendom overerfde schuldgevoel – het Westen moet zelfbewuster zijn. Waarom denkt u nou dat de liberale democratie beter is dan andere beschavingen? ‘Het criterium is heel eenvoudig, dat is de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. En dan blijkt heel duidelijk dat de West-Europese beschaving superieur is aan de islamitische beschaving. Want die hebben geen boodschap aan de universele verklaring. Als je daarentegen de sharia als maatstaf neemt, is het Midden- Oosten superieur.’ Maar die Universele Verklaring van de Rechten van de Mens namen we zelf ook niet altijd serieus. ‘Dat is waar. Wij hebben niet altijd voldaan aan onze eigen standaard.’ Na de moord op Van Gogh wilde minister Donner het verbod op godslastering nieuw leven inblazen. U vond dat onzin. ‘Ik ben tegen godslastering hoor... maar ook dat is iets wat je niet moet juridiseren.’ Sommigen willen het juist afschaffen. De VVD zou met een voorstel komen, maar is nu weer stil. ‘Laten we nou maar gewoon dat artikel daar houden en het zwijgen ertoe doen. Je hoeft niet alles op de spits te drijven.’ Ik denk dan: je buigt voor de SGP, omdat je hun steun nodig hebt. ‘Nee. We zijn zulke Prinzipienreiter in Nederland. Neem het koningshuis. Daarover is een discussie die kant noch wal raakt. Ik heb een aantal keren met de koningin gesprekken mogen hebben, zeker tijdens de formaties van ‘94 en ‘98. Die zogenaamde macht van de koningin, die heb ik niet kunnen ontdekken.’ Die discussie is wel iets anders dan de godslastering, die aan de vrijheid van meningsuiting raakt. Als wij die kernwaarden voorhouden aan islamitische landen, moeten we daar zelf ook exacter in zijn. Of ben ik dan een Prinzipienreiter? ‘Dat bent u inderdaad. Laten we dat artikel vergeten. Het wordt toch niet toegepast.’ Terug naar de Goede Vreemdeling, het beeld dat volgens u het debat lang heeft gedomineerd. Veel zaken gaan beter, maar nu is het per definitie de Slechte Vreemdeling. ‘Dat is het oude verhaal van actie en reactie. Als de slinger die kant uitslaat (maakt een handgebaar), dan is het onvermijdelijk dat ie ook weer de andere kant uitslaat. En als we niet zo wereldvreemd waren geweest in de jaren tachtig en negentig, dan had je later misschien geen Fortuyn en geen Wilders gehad.’ Nederlanders slaan altijd door? ‘Ja. Nederland heeft een reputatie van heel sober te zijn, maar men is behoorlijk gepassioneerd in dit land. Buitenlanders zien dat misschien niet en toch is het waar.’ Het discours gaat vaak nog over de islam, wat een ander ‘probleem’ is dan criminaliteit. ‘Dat is waar. En op dat terrein van de criminaliteit, vooral de kleine, moet er nog veel gedaan worden. Ahmed Marcouch heeft gezegd dat de Marokkaanse gemeenschap dat zelf moet aanpakken. Daar heeft hij gelijk in, maar dat gebeurt niet en ondertussen is het verdomd vervelend als een buurt wordt geplaagd door pesterijen en diefstallen enzovoort.’ Die pesterijen waren mede aanlei ding voor u om uw uitspraak te doen over zichtbare joden – dat de komende generatie beter kan emigreren. Hoe kijkt u daarop terug? ‘Ik geloof dat mijn opmerking terecht is. Ik had niet verwacht dat het zoveel lawaai zou veroorzaken, omdat het een opmerking was in een gesprek met Manfred Gerstenfeld, maar ik heb er geen spijt van.’ Is er nog iets positiefs voortgevloeid uit dat debat? ‘Nee. Alleen al de bewaking van synagoges vind ik kwalijk.’ Vindt u dat de overheid daar wél een rol in moet spelen? ‘De overheid moet zorgdragen voor de veiligheid op straat. Het is een taak van de overheid om ervoor te zorgen dat synagoges bewaakt worden en mensen niet gemolesteerd worden.’ Zit de ideologie nu niet meer ter rechterzijde? De PVV spreekt van een tsumani van islamisering... ‘Het blijkt dat het geboortecijfer bij Nederlanders van Marokkaanse en Turkse afkomst nu lager ligt dan die van autochtonen. Dat is een buitengewoon interessante en hoopvolle ontwikkeling.’ Iemand als Anders Breivik is bang voor die ‘islamisering’. Zou Wilders – die u terecht niet verantwoordelijk houdt voor de aanslag in Noorwegen – toch niet wat voorzichtiger moeten zijn met die apocalyptische beelden? ‘Daar moet hij mee oppassen. Dat is onjuist en onverstandig, en hij moet ermee oppassen want mensen reageren op beelden. Ook politici reageren op beelden, en het beeld dat hij oproept is onjuist.’ Bolkesteins grootste zorg van nu is de eurocrisis. ‘We zitten natuurlijk in een verdomd moeilijk tijdsgewricht.’ Hij heeft soms nog eens contact met Mark Rutte. Ze spreken over van alles, maar naar eigen zeggen bemoeit hij zich niet meer met de politiek. Hoe pakt het kabinet dit aan? ‘Dat vind ik goed. Ik zelf ben van mening dat het faillissement van Griekenland onvermijdelijk is en dat het land dan de eurozone moet verlaten. Dit betekent weer dat we ze moeten helpen met die schuldenlast enzo. Daar wordt zonder enige twijfel over nagedacht, maar niet officieel.’ Achter de schermen zet de regering zich daarvoor in? ‘Vast. Ik heb gezegd dat wij de Grieken moeten steunen op voorwaarde dat ze de eurozone verlaten. Dan roept iedereen ach en wee, vanwege het besmettingsgevaar, maar ik weet niet of dat nou zo groot is.’ Dat riepen de PVV en SP altijd al. ‘Ach, ook een stilstaande klok wijst twee keer per dag de juiste tijd aan.’ Hoe wilt u het liefst herinnerd worden: als Europees commissaris of als schrijver van dit boek? ‘Daar heb ik nog niet over nagedacht, het betekent dat ik moet nadenken over mijn eigen dood. Wie wil denken aan essentiële zaken: dan als vader en grootvader, als echtgenoot, binnen de familie. Daar doe je het toch voor.’ Arabische Lente Bolkestein vindt het Westen eerder een bedreiging voor de islam dan andersom. ‘De Arabische Lente toont het failliet van Al-Qaida aan.’ Hij hoopt ook dáár op ‘ontideologisering’. De overheid moet zorgen dat synagoges bewaakt worden. Frits Bolkestein VVD-coryfee Frits Bolkestein Intellectueel Wilders moet oppassen, want mensen reageren op beelden. Bij dit artikel zijn in de originele versie 2 foto's gepubliceerd.